Wprowadzenie
Wielu przedsiębiorców decyduje się zatrzymać stare dokumenty „na wszelki wypadek” w obawie przed możliwą kontrolą ze strony organu podatkowego, urzędu skarbowego lub ZUS. Z drugiej strony zbyt wczesne wyrzucenie dokumentu może utrudnić obronę własnych racji i skończyć się karami. Dlatego warto wiedzieć, jak długo przechowywać dokumenty firmowe zgodnie z przepisami prawa, jak przebiega archiwizacja dokumentów oraz jak ułożyć je tak, aby każdy potrzebny papier można było szybko znaleźć, co wpływa na sprawne zarządzanie firmą.
Dokumenty księgowe i podatkowe – pięcioletni okres przechowywania dokumentów
Podstawowy okres przechowywania dokumentacji podatkowej i księgowej to 5 lat, zgodnie z zasadami ogólnymi ustawy podatkowej i ordynacji podatkowej. Trzeba jednak wiedzieć, od kiedy go liczyć. Termin biegnie od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku za dany rok, co jest istotne w sprawach związanych z zobowiązaniem podatkowym i jego przedawnieniem.
Przykład: roczne rozliczenie PIT lub CIT za 2024 rok składa się i opłaca w 2025 roku. Pięć lat liczy się więc od końca 2025 roku, a dokumenty podatkowe za 2024 rok przechowuje się do 31 grudnia 2030 roku.
Taki okres obejmuje m.in.:
- podatkową księgę przychodów i rozchodów (KPiR), ewidencję przychodów w ryczałcie oraz księgi podatkowe i rachunkowe,
- faktury sprzedażowe i zakupowe, rachunki oraz dowody wewnętrzne,
- ewidencje i deklaracje rozliczeniowe VAT, w tym pliki JPK_V7, oraz roczne zeznania podatkowe (PIT, CIT),
- dokumenty inwentaryzacyjne, np. spis z natury.
Wyjątek dotyczy środków trwałych. Dowody księgowe związane z zakupionymi lub wytworzonymi środkami trwałymi należy przechowywać przez cały okres amortyzacji oraz przez 5 lat po zakończeniu amortyzacji, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku za rok z ostatnim odpisem amortyzacyjnym. Trzeba je więc trzymać dłużej niż zwykłe faktury kosztowe.
Dokumentacja pracownicza – 10 czy 50 lat?
Przy przechowywaniu dokumentacji kadrowej okres przechowywania zależy od tego, kiedy nawiązano stosunek pracy u danego ubezpieczonego pracownika:
- Zatrudnienie od 1 stycznia 2019 r. – akta osobowe pracowników i dokumentację płacową, w tym listy płac i karty wynagrodzeń, przechowuje się przez 10 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy wygasł lub uległ rozwiązaniu.
- Zatrudnienie w latach 1999–2018 – co do zasady obowiązuje okres 50 lat. Można go skrócić do 10 lat, jeśli płatnik składek złoży raport informacyjny ZUS RIA do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
- Zatrudnienie przed 1 stycznia 1999 r. – dokumentację kadrowo-płacową trzeba przechowywać przez 50 lat.
Jeśli w firmie pracują osoby zatrudnione w różnych okresach, warto rozdzielić ich akta według dat zatrudnienia, bo każda grupa ma inny czas przechowywania dokumentacji pracowniczej zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i kodeksu pracy.
Dokumenty składane do ZUS
Deklaracje i imienne raporty miesięczne oraz dokumenty korygujące przekazywane do ZUS (m.in. ZUS DRA, ZUS RCA, ZUS RSA i ZUS ZUA) przechowuje się przez 5 lat od dnia ich przekazania, jeśli zostały wysłane od 1 stycznia 2012 roku. Dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe przekazane przed 2012 rokiem należy przechowywać przez 10 lat, zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych.
Umowy i pozostała dokumentacja firmowa
Umowy cywilnoprawne i handlowe warto archiwizować przez okres, w którym mogą pojawić się roszczenia majątkowe, czyli co do zasady od 5 do 10 lat od zakończenia realizacji umowy. Dokładny okres zależy od rodzaju umowy i przepisów, które jej dotyczą.
Dokumentację sprzedażową i gwarancyjną przechowuje się przez 5 lat albo przez rok od rozliczenia reklamacji. Zatwierdzone roczne sprawozdania finansowe archiwizuje się co najmniej przez 5 lat, licząc od początku roku następującego po roku obrotowym, w którym zostały zatwierdzone przez wspólników.
Zestawienie okresów przechowywania
| Kategoria dokumentów | Okres przechowywania | Jak liczyć czas |
| KPiR, księgi podatkowe, księgi rachunkowe, ewidencje, faktury, deklaracje VAT i PIT/CIT | 5 lat | Od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego za dany rok |
| Dokumenty dotyczące środków trwałych | 5 lat | Od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego za rok z ostatnim odpisem amortyzacyjnym |
| Akta pracownicze (zatrudnienie od 2019 r.) | 10 lat | Od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy uległ rozwiązaniu lub wygasł |
| Akta pracownicze (zatrudnienie 1999–2018) | 50 lat, a po przekazaniu ZUS RIA 10 lat | Od zakończenia stosunku pracy u danego płatnika składek |
| Akta pracownicze (zatrudnienie przed 1999 r.) | 50 lat | Od zakończenia stosunku pracy u danego płatnika składek |
| Deklaracje ZUS (przekazane od 2012 r.) | 5 lat | Od dnia przekazania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych |
| Umowy handlowe i cywilnoprawne | 5–10 lat | Od wygaśnięcia umowy lub rozliczenia roszczeń |
Jak uporządkować dokumenty – system w czterech krokach
Przejrzysty system archiwizacji ułatwia pracę w codziennych sprawach i pomaga w razie czynności sprawdzających lub kontroli.
- Podziel archiwum na cztery obszary. Osobne sekcje warto stworzyć dla podatków i księgowości, spraw kadrowo-płacowych, rozliczeń z ZUS oraz umów handlowych.
- Opisuj segregatory kategorią i rokiem. Dobrze, jeśli na grzbiecie znajdzie się też planowana data zniszczenia, np. „Faktury kosztowe 2024 – zniszczenie po 31.12.2030 r.”. Dzięki temu nie trzeba za każdym razem przeliczać okresów od nowa.
- Rozważ archiwum elektroniczne. Zgodnie z przekazanymi informacjami przepisy pozwalają przechowywać większość dokumentów księgowych i podatkowych w formie elektronicznej, o ile zapewnione są ich autentyczność, czytelność i integralność. Pliki można zapisywać w chmurze lub w systemie księgowym, co ogranicza potrzebę miejsca w biurze. Przed zrezygnowaniem z papieru w konkretnej kategorii dokumentów warto potwierdzić to z księgowym.
- Niszcz dokumenty po upływie okresu przechowywania. Trzeba to zrobić w sposób, który uniemożliwia odtworzenie danych osobowych i firmowych, np. w niszczarce o odpowiedniej klasie lub przez firmę archiwizacyjną. Po zniszczeniu sporządza się i podpisuje protokół likwidacyjny.
Od czego zależy okres przechowywania?
Okres przechowywania zależy od rodzaju dokumentu, daty jego powstania i tego, jakie przepisy go dotyczą. W przypadku dokumentów pracowniczych liczy się data zatrudnienia, a w przypadku podatkowych termin płatności podatku za dany rok. Przepisy mogą się zmieniać, a szczególne sytuacje, np. toczące się postępowanie albo spór z kontrahentem, mogą wymagać dłuższego przechowywania. Dlatego przed zniszczeniem dokumentów warto skonsultować listę z księgowym.
Podsumowanie
Dokumenty księgowe i podatkowe przechowuje się co do zasady przez 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego za dany rok. Dłużej trzeba trzymać dokumenty dotyczące środków trwałych oraz dokumentację pracowniczą. W jej przypadku okres wynosi 10 lat dla zatrudnionych od 2019 roku, a dla starszych zatrudnień może sięgać 50 lat. Umowy warto archiwizować przez 5–10 lat od zakończenia współpracy. Prosty podział archiwum na cztery obszary, czytelne opisy segregatorów i uporządkowany obieg dokumentów pozwalają uniknąć chaosu.
