Wprowadzenie

Wielu przedsiębiorców decyduje się zatrzymać stare dokumenty „na wszelki wypadek” w obawie przed możliwą kontrolą ze strony organu podatkowego, urzędu skarbowego lub ZUS. Z drugiej strony zbyt wczesne wyrzucenie dokumentu może utrudnić obronę własnych racji i skończyć się karami. Dlatego warto wiedzieć, jak długo przechowywać dokumenty firmowe zgodnie z przepisami prawa, jak przebiega archiwizacja dokumentów oraz jak ułożyć je tak, aby każdy potrzebny papier można było szybko znaleźć, co wpływa na sprawne zarządzanie firmą.


Dokumenty księgowe i podatkowe – pięcioletni okres przechowywania dokumentów

Podstawowy okres przechowywania dokumentacji podatkowej i księgowej to 5 lat, zgodnie z zasadami ogólnymi ustawy podatkowej i ordynacji podatkowej. Trzeba jednak wiedzieć, od kiedy go liczyć. Termin biegnie od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku za dany rok, co jest istotne w sprawach związanych z zobowiązaniem podatkowym i jego przedawnieniem.

Przykład: roczne rozliczenie PIT lub CIT za 2024 rok składa się i opłaca w 2025 roku. Pięć lat liczy się więc od końca 2025 roku, a dokumenty podatkowe za 2024 rok przechowuje się do 31 grudnia 2030 roku.

Taki okres obejmuje m.in.:

  • podatkową księgę przychodów i rozchodów (KPiR), ewidencję przychodów w ryczałcie oraz księgi podatkowe i rachunkowe,
  • faktury sprzedażowe i zakupowe, rachunki oraz dowody wewnętrzne,
  • ewidencje i deklaracje rozliczeniowe VAT, w tym pliki JPK_V7, oraz roczne zeznania podatkowe (PIT, CIT),
  • dokumenty inwentaryzacyjne, np. spis z natury.

Wyjątek dotyczy środków trwałych. Dowody księgowe związane z zakupionymi lub wytworzonymi środkami trwałymi należy przechowywać przez cały okres amortyzacji oraz przez 5 lat po zakończeniu amortyzacji, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku za rok z ostatnim odpisem amortyzacyjnym. Trzeba je więc trzymać dłużej niż zwykłe faktury kosztowe.

Dokumentacja pracownicza – 10 czy 50 lat?

Przy przechowywaniu dokumentacji kadrowej okres przechowywania zależy od tego, kiedy nawiązano stosunek pracy u danego ubezpieczonego pracownika:

  • Zatrudnienie od 1 stycznia 2019 r. – akta osobowe pracowników i dokumentację płacową, w tym listy płac i karty wynagrodzeń, przechowuje się przez 10 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy wygasł lub uległ rozwiązaniu.
  • Zatrudnienie w latach 1999–2018 – co do zasady obowiązuje okres 50 lat. Można go skrócić do 10 lat, jeśli płatnik składek złoży raport informacyjny ZUS RIA do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
  • Zatrudnienie przed 1 stycznia 1999 r. – dokumentację kadrowo-płacową trzeba przechowywać przez 50 lat.

Jeśli w firmie pracują osoby zatrudnione w różnych okresach, warto rozdzielić ich akta według dat zatrudnienia, bo każda grupa ma inny czas przechowywania dokumentacji pracowniczej zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i kodeksu pracy.

Dokumenty składane do ZUS

Deklaracje i imienne raporty miesięczne oraz dokumenty korygujące przekazywane do ZUS (m.in. ZUS DRA, ZUS RCA, ZUS RSA i ZUS ZUA) przechowuje się przez 5 lat od dnia ich przekazania, jeśli zostały wysłane od 1 stycznia 2012 roku. Dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe przekazane przed 2012 rokiem należy przechowywać przez 10 lat, zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych.

Umowy i pozostała dokumentacja firmowa

Umowy cywilnoprawne i handlowe warto archiwizować przez okres, w którym mogą pojawić się roszczenia majątkowe, czyli co do zasady od 5 do 10 lat od zakończenia realizacji umowy. Dokładny okres zależy od rodzaju umowy i przepisów, które jej dotyczą.

Dokumentację sprzedażową i gwarancyjną przechowuje się przez 5 lat albo przez rok od rozliczenia reklamacji. Zatwierdzone roczne sprawozdania finansowe archiwizuje się co najmniej przez 5 lat, licząc od początku roku następującego po roku obrotowym, w którym zostały zatwierdzone przez wspólników.

Zestawienie okresów przechowywania

Kategoria dokumentówOkres przechowywaniaJak liczyć czas
KPiR, księgi podatkowe, księgi rachunkowe, ewidencje, faktury, deklaracje VAT i PIT/CIT5 latOd końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego za dany rok
Dokumenty dotyczące środków trwałych5 latOd końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego za rok z ostatnim odpisem amortyzacyjnym
Akta pracownicze (zatrudnienie od 2019 r.)10 latOd końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy uległ rozwiązaniu lub wygasł
Akta pracownicze (zatrudnienie 1999–2018)50 lat, a po przekazaniu ZUS RIA 10 latOd zakończenia stosunku pracy u danego płatnika składek
Akta pracownicze (zatrudnienie przed 1999 r.)50 latOd zakończenia stosunku pracy u danego płatnika składek
Deklaracje ZUS (przekazane od 2012 r.)5 latOd dnia przekazania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Umowy handlowe i cywilnoprawne5–10 latOd wygaśnięcia umowy lub rozliczenia roszczeń

Jak uporządkować dokumenty – system w czterech krokach

Przejrzysty system archiwizacji ułatwia pracę w codziennych sprawach i pomaga w razie czynności sprawdzających lub kontroli.

  1. Podziel archiwum na cztery obszary. Osobne sekcje warto stworzyć dla podatków i księgowości, spraw kadrowo-płacowych, rozliczeń z ZUS oraz umów handlowych.
  2. Opisuj segregatory kategorią i rokiem. Dobrze, jeśli na grzbiecie znajdzie się też planowana data zniszczenia, np. „Faktury kosztowe 2024 – zniszczenie po 31.12.2030 r.”. Dzięki temu nie trzeba za każdym razem przeliczać okresów od nowa.
  3. Rozważ archiwum elektroniczne. Zgodnie z przekazanymi informacjami przepisy pozwalają przechowywać większość dokumentów księgowych i podatkowych w formie elektronicznej, o ile zapewnione są ich autentyczność, czytelność i integralność. Pliki można zapisywać w chmurze lub w systemie księgowym, co ogranicza potrzebę miejsca w biurze. Przed zrezygnowaniem z papieru w konkretnej kategorii dokumentów warto potwierdzić to z księgowym.
  4. Niszcz dokumenty po upływie okresu przechowywania. Trzeba to zrobić w sposób, który uniemożliwia odtworzenie danych osobowych i firmowych, np. w niszczarce o odpowiedniej klasie lub przez firmę archiwizacyjną. Po zniszczeniu sporządza się i podpisuje protokół likwidacyjny.

Od czego zależy okres przechowywania?

Okres przechowywania zależy od rodzaju dokumentu, daty jego powstania i tego, jakie przepisy go dotyczą. W przypadku dokumentów pracowniczych liczy się data zatrudnienia, a w przypadku podatkowych termin płatności podatku za dany rok. Przepisy mogą się zmieniać, a szczególne sytuacje, np. toczące się postępowanie albo spór z kontrahentem, mogą wymagać dłuższego przechowywania. Dlatego przed zniszczeniem dokumentów warto skonsultować listę z księgowym.


Podsumowanie

Dokumenty księgowe i podatkowe przechowuje się co do zasady przez 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego za dany rok. Dłużej trzeba trzymać dokumenty dotyczące środków trwałych oraz dokumentację pracowniczą. W jej przypadku okres wynosi 10 lat dla zatrudnionych od 2019 roku, a dla starszych zatrudnień może sięgać 50 lat. Umowy warto archiwizować przez 5–10 lat od zakończenia współpracy. Prosty podział archiwum na cztery obszary, czytelne opisy segregatorów i uporządkowany obieg dokumentów pozwalają uniknąć chaosu.

Najczęściej zadawane pytania

Co do zasady przez 5 lat. Termin liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku za dany rok. Przykładowo dokumenty dotyczące rozliczenia za 2024 rok należy przechowywać do 31 grudnia 2030 roku.

To zależy od daty zatrudnienia. Dokumentację pracowników zatrudnionych od 2019 roku przechowuje się przez 10 lat od końca roku, w którym zakończył się stosunek pracy. Dla zatrudnionych w latach 1999–2018 okres wynosi zasadniczo 50 lat, ale można go skrócić do 10 lat po złożeniu ZUS RIA. Dokumentację osób zatrudnionych przed 1999 rokiem przechowuje się przez 50 lat.

Nie zawsze. Dowody zakupu lub wytworzenia środka trwałego należy przechowywać przez cały okres jego amortyzacji, a następnie przez wymagany okres przedawnienia zobowiązania podatkowego związanego z ostatnim odpisem amortyzacyjnym.

Deklaracje i raporty przekazane do ZUS od 1 stycznia 2012 roku przechowuje się przez 5 lat od dnia ich przekazania. Dokumenty przekazane przed 2012 rokiem należy przechowywać przez 10 lat.

Podziel archiwum na kategorie, np. księgowość i podatki, kadry i płace, ZUS oraz umowy. Oznacz segregatory kategorią, rokiem i planowaną datą zniszczenia dokumentów. Możesz też prowadzić archiwum elektroniczne, jeśli zachowasz czytelność, autentyczność i integralność dokumentów. Przed zniszczeniem dokumentów sprawdź, czy nie dotyczą trwającego postępowania lub sporu.